اسمز معکوس   

تکنولوژی مدرنی است که آب را برای مصارف متعددی از جمله نیمه رساناها، خوراک پزی، تکنولوژی زیستی، داروها، تولید برق، نمک زدایی آب دریا و آب خوردنی شهری، تصفیه می نماید.از اولین آزمایشاتی که در سال 1950 انجام شد طی آن هر ساعت چند قطره آب تولید می شد، امروزه نتیجه صنعت اسمز معکوس در تولید مشترک جهانی به بیشتر از 7/1 میلیون گالن در هر روز رسیده است. با افزایش روز افزون تقاضاها برای آب خالص (تصفیه شده) ، رشد صنعت اسمز معکوس در قرن آینده با افزایش روبه رو خواهد شد.

اسمز معکوس

پیشینه تاریخی

تحقیق در مورد اسمز معکوس در سال 1950 در دانشگاه فلوریدا، جائیکه رید و بوتون که توانستند خاصیت نمک زدایی ممبرن استات سلولز را شرح دهند، آغاز شد، لوب و سوریرجان ، گسترش تکنولژی اسمز معکوس را با ایجاد نخستین ممبرن استات سلولز نا متقارن ادامه دادند.تحقیق در مورد این پیشرفت خوب و امیدوار کننده منجر به ایجاد پیکر بندی بهتر و جدیدتر اجزای اسمز معکوس شد. به طوریکه امروزه این صنعت اکثرا اجزای مارپیچ فنری و در برخی موارد اجزای فیبر توخالی را تولید می کنند. دراوایل سال 1980 تحقیق و بررسی در لابراتوارهای دولتی آمریکا، منجر به تولید نخستین ممبرن پلی آمیر مرکب شد. این ممبرن ها عمدتاً نسبت به ممبرن های سلولزیک، از جریان تراوش و نمک زدایی بالاتری برخوردارند. امروزه با معرفی ESPA3 توسط هیدراناتیک ها، این صنعت با ترتیب کاهش بزرگی در مسیر نمک، به افزایش 20 دفعه ای در جریان هر فشار بر روی ممبرن های سلولزیک اصلی رسیده است.

نیمه تراوا چیست؟

نیمه تراوا به ممبرنی اشاره می کند که بطور انتخابی به اقسام خاصی اجازه عبور میدهد در حالیکه الباقی گونه ها باقی می مانند. در واقع بیشتر گونه ها از ممبرن خواهند گذشت اما با سرعت متفاوت و قابل توجه. در اسمز معکوس ، محلول (آب) با سرعت بیشتری نسبت به ذرات نامحلول (نمکها) از ممبرن ها عبور میکنند، با توجه به اینکه آب خالص تولید میشود، پیامد نهایی این است که تفکیک حلال حل شده روی می دهد. در برخی موارد عدم آبیاری باعث غلیظ شدن نمک می شود.

اسمز چیست؟

اسمز یک روش و شیوه نرمال(طبیعی) شامل عبور یک محلول غیلظ از میان مانع ممبرن نیمه تراوا می باشد. یک مخزن آب خالص را با ممبرن نیمه تراوا که به دو قسمت تقسیم شده، تصور کنید. آب خالص در مقایسه با دو قسمت یک ممبرن نیمه تراوا ایده آل در فشار و دما برابر از میان ممبرن ها عبور نمی کند، زیرا اختلاف سطح شیمیایی دو قسمت برابر است.اگر نمک قابل حل به یک قسمت اضافه شود، اختلاف سطح شیمیایی این محلول نمک کاهش پیدا می کند. استمراراً قسمت آب خالص از میان ممبرن به سمت قسمت محلول نمک حرکت می کند تا تعادل اختلاف سطح شیمیایی احیاء گردد. در شرایط علمی، دو قسمت مخزن از لحاظ اختلاف سطح شیمیایی شان تفاوت دارند و محلول ، از طرف اسمز ، اختلاف سطح شیمیایی اش را در کل سیستم همسان می سازد. تعادل زمانی برقرار می شود که ناهمسانی و تفاوت فشار هیدرواستاتیک ناشی از تغییرات گنجایش حجم در قسمت، با فشار اسمزی برابر می شود. فشار اسمزی ، یک تناسب خاصیت محلول به غلظت نمک و استقلال ممبرن است.

اسمز معکوس

در مخزن، آب به سمت قسمت نمک دار ممبرن حرکت می کند تا تعادل برقرار شود. بکارگیری فشار خارجی برای همسان سازی قسمت محلول نمک با فشار اسمزی همچنین باعث برقراری تعادل خواهد شد. فشار مضاعف باعث افزایش اختلاف سطح شیمیایی آب موجود در محلول نمک می شود و سبب عبور حلال به سمت قسمت آب خالص می گردد. زیرا در آن حالت دارای اختلاف سطح شیمیایی پائین تری می باشد . این پدیده اسمز معکوس نامیده می شود.نیروی محرک شیوه اسمز معکوس ، فشار کاربردی است. مقدار انرژی مورد نیاز برای تفکیک اسمزی مستقیماًً به میزان شوری حلال مربوط می شود. بنابراین، انرژی بیشتری برای تولید مقدار یکسان آب از حلال با غلظت بالای نمک لازم است.

اسمز معکوس چگونه کار میکند؟

برای درک اسمز معکوس بهتر است با اسمز نرمال شروع کنیم. بر طبق دیکشنری وبستر هریام ، اسمز به معنای حرکت و جنبش حلال از ممبرن نیمه تراوا (مثل سلول زنده) به داخل محلول بسیار غلیظ شده ای است که تمایل به همسان سازی غلظت حل شده روی دو طرف ممبرن دارند. این یک تعریف صحیح محسوب می شود.در سمت چپ، بشر پر از آب قرار دارد و مخزنی که در آب نیمه غوطه ور است. همانطور که انتظار دارید سطح آب در مخزن به اندازه سطح آب در بشر است. در آنجا، انتهای مخزن به ممبرن نیمه تراوا چسبیده است و مخزن با محلول نمکی نیمه پر است و در آن غوطه ور است. در ابتدا سطح محلول نمک و آب برابر است اما با گذشت زمان، وقایع غیر منتظره ای روی میدهد. آب داخل مخزن افزایش می یابد. این افزایش را به فشار اسمزی نسبت می دهند.ممبرن نیمه تراوا ممبرنی است که برخی از اتم ها یا مولکول ها را عبور می دهد، اما مانع عبور بقیه می گردد. Saran wrap ممبرن است اما تقریبا برای هر چیزی که ما معمولاً از آن عبور می دهیم، ناتراوا می باشد. بهترین مثال ممبرن نا تراوا، آستر روده های شما یا دیوار سلول است gore- tex از یک ممبرن نیمه تراوا معمول دیگر است. ساختار gore- tex شامل لایه نسبتاً نازک پلاستیکی است که در داخل آن میلیونها روزنه کوچک ایجاد کرده اند. روزنه ها برای عبور بخار آب از آن به اندازه کافی بزرگ هستند اما برای جلوگیری از عبور آب مایع به اندازه کافی کوچکند. ممبرن به غیر از مولکول های نمک به مولکول های آب اجازه عبور میدهد. یک روش برای درک فشار اسمزی این است که مولکول های آب را بر روی دو طرف ممبرن تصور کنید. این تصور در تضاد با Brownian motion است. بر روی قسمت نمکی، بعضی از روزنه ها با اتم های نمک مسدود شده اند اما در قسمت آب خالص چنین چیزی وجود ندارد. بنابراین آب بیشتری از قسمت آب خالص عبور می کند، چون روزنه های بیشتری برای عبور آب خالص در قسمت آب خالص وجود دارد.آب موجود در قسمت نمکی افزایش می یابد تا یکی از این دو حالت روی دهد:

1) غلظت نمک در دو طرف ممبرن مساوی شود (البته در این مورد این حالت روی نمی دهد، چون آب خالص در یک قسمت و آب شور در طرف دیگر وجود دارد.)

2) همانطور که ارتفاع ستون آب شور افزایش می یابد فشار آب نیز افزایش پیدا می کند تا اینکه فشار اسمزی برابر شود. در این نقطه اسمز متوقف خواهد شد.به هر حال ، اسمز دلیل این مسئله است که نوشیدن آب شور(مثل آب اقیانوس) شما را خواهد کشت. زمانیکه آب شور وارد معده تان می شود، فشار اسمزی ، آب را به بیرون بدنتان هدایت میکند، تا نمک در داخل معده شما رقیق شود، بنابر این شما آب بدنتان را از دست می دهید(آب بدنتان خشک می شود) و می میرید.در اسمز معکوس، هدف این است که از ممبرن به گونه ای استفاده شود که شبیه فیلتری برای تولید آب قابل نوشیدنی آب شور(یا آب آلوده دیگر) عمل نماید. آب شور روی یک طرف ممبرن گذاشته می شود و فشار برای متوقف کردن اعمال می شود. سپس وارونه میشود، یعنی جریان اسمزی روی میدهد، در مجموع این کار فشار زیادی میگیرد و نسبتاً کند پیش میرود اما به هر حال این کار انجام می شود.

مقالات مرتبط
  • روش های تصفیه فاضلاب صنایع خودروسازی

    برای ممانعت از آلودگی محیط زیست تلاش بر این است که پساب تصفیه شده صنایع در مصارف کشاورزی یا از ان در خط تولید بصورت مجدد استفاده شود بر ...

  • تاریخچه تصفیه فاضلاب در جهان

    قدیمی ترین فاضلاب مربوط به 7 هزار سال با دیواره های آجری و یا سفالی، برای هدایت فاضلاب خانگی ، مربوط به تمدن هندیان می باشد.در گذشته انسان ها به مسئله تصفیه فاضلاب اهمیت نشان می دادند از جمله نمونه بارز آن فاضلاب...

  • چربیگیر در تصفیه فاضلاب

    چربیگیر در تصفیه فاضلاب

    با توجه به اینکه چربی دارای وزن مخصوص کمتر از فاضلاب است در صورت ایجاد شرایط محیطی مناسب، چربی موجود در فاضلاب به راحتی به سطح فاضلاب آمده و می توان آن را از جریان فاضلاب حذف کرد. استفاده از چربی گیر فایبرگلاس این شرایط را ...

  • تصفیه فاضلاب

    روش های تصفیه فاضلاب بهداشتی

    تصفيه فاضلاب بهداشتی به روش لجن فعال هوادهی گسترده ( EAAS ) - تصفيه فاضلاب بهداشتی به روش لجن فعال با مديای ثابت ( IFAS ) - تصفيه فاضلاب بهداشتی به روش رأكتور بيولوژيكی رشد چسبيده با...

  • تصفیه آب

    تاریخچه تصفیه آب

    تصفیه آب برای مصرف بشر دارای سابقه‌ای بسیار طولانی و قدیمی است. بیکر Baker به منابعی اشاره می‌کند که بر طبق آن، تاریخ تصفیه آب به دو هزار سال پیش از میلاد می‌رسد.این مراحل تصفیه‌ای شامل جوشاندن و صاف کردن آب آشامیدنی می‌شده است. سیفون‌های فتیله‌ای که آب را از ظرفی به ظرف دیگر منتقل می‌نمایند،

  • دریاچه های تصفیه فاضلاب

    انواع دریاچه های تصفیه فاضلاب

    این دریاچه ها با گودی کم 0.3 تا 1.5 متر ساخته میشوند.باکتری های هوازی امکان فعالیت داشته و نور خورشید به اندازه کافی به کف دریاچه رسیده و موجب رشد گیاهان آبزی می گردد که نتیجه آن تولید اکسیژن و کمک به باکتری های هوازی می باشد...

  • فاضلاب بهداشتی

    خصوصيات اساسی سيستم فاضلاب

    هر ساختمان بايد دارای يك سيستم اصولي(فاضلاب) باشد. سيستمي كه بتواند به طور كامل و صحيح فاضلاب را از تمام سرويس های بهداشتی و تجهيزات موجود در آن جمع آوری كرده و آن را به شبكه فاضلاب شهری ...

  • دفع فاضلاب بهداشتی

    دفع فاضلاب بهداشتی درچاه

    در مواردی که مقدار فاضلاب کم و محدود به چند خانواده باشد و زمين در عمق های نسبتاً کم(حدود ۲۰ متری) به لايه های آبرفتی نفوذپذير برسد و سفره های آب زيرزمينی حداقل ۳ تا ۴ متر پايين تر تر از لايه های ياد شده قرار گرفته باشد و يا از اين سفره ها هيچ گونه برداشتی برای مصارف...